Monaster w Jabłecznej – wyspa prawosławnej duchowości na Podlasiu: 520-lecie pierwszej wzmianki

Już jutro nadbużańskie łąki koło Jabłecznej na Podlasiu zapełnią się setkami, może tysięcami wiernych, którzy – jak co roku – przybędą do stauropigialnego męskiego monasteru prawosławnego św. Onufrego Wielkiego by pomodlić się do egipskiego ascety w dniu jego pamięci. Nad Bugiem zabrzmią słowa troparionu: „Żełanijem duchownym pustyniu dostyhł jesi...” („Pragnieniem duchowym pustynię osiągnąłeś…”). To właśnie tutaj, na zachodnich peryferiach Slavia Orthodoxa, w jednym z najbardziej wysuniętych na zachód regionie, gdzie funkcjonuje (jeszcze) język i kultura ukraińska, stoi na brzegu Bugu monaster, który stał się ostoją prawosławnej pobożności, miejscem ważnym w historii ukraińskiego prawosławia. Przybywając na święto św. Onufrego Wielkiego do Jabłecznej warto pamiętać, że właśnie w tym roku mija 520 lat od pierwszej wzmianki o monasterze w Jabłecznej w źródłach historycznych...

Tak więc już przez ponad pół tysiąclecia na brzegu Buga w pobliżu wsi Jabłeczna wznosi się monaster św. Onufrego Wielkiego. Już ponad pięćset lat mnisi – synowie tej ziemi podejmują tu duchowy wysiłek i wznoszą nieustanną modlitwę do Boga w tym błogosławionym miejscu. Już od ponad pięciu wieków przybywają do jabłoczeńskiego monasteru wierni z Podlasia, Chełmszczyzny i sąsiedniej ziemi brzeskiej, by pokłonić się abbie Onufremu szukając tu duchowej radości i pocieszenia...

Trudno przecenić znaczenie monasteru w Jabłecznej w historii Podlasia. W czasie całego swojego istnienia pozostał filarem i twierdzą Prawosławia na naszej ziemi. Przez cały czas, nawet w okresach najtrudniejszych, dawał świadectwo o najgłębszych duchowych korzeniach tego regionu. Dla naszych przodków stał się symbolem pobożności i wezwaniem do wytrwania.

Został założony prawdopodobnie pod koniec XV wieku, gdy Kościół prawosławny w państwie polsko-litewskim, choć już poważnie ograniczony w swoich prawach, nadal mógł istnieć. Podczas pierwszych stu lat istnienia monaster zdobył sławę ważnego ośrodka życia duchowego w regionie. Jednak jego znaczenie szczególnie wzrosło po 1596 roku, gdy na skutek unii brzeskiej Kościół prawosławny znalazł się w skrajnie trudnej sytuacji i zaznał prześladowań. Właśnie wtedy monaster w Jabłecznej zasłynął jako twierdza Prawosławia.

Gdy pod wielką presją od Prawosławia odchodzily kolejne parafie, kolejne monastery – znacznie większe, bardziej uznane, monaster w Jabłecznej pozostawał wiernym… Niezważając na zakazy, na różne prześladowania żarzyła się tu iskra wiary prawosławnej, a monaster był otoczony szacunkiem i miłością miejscowej ludności, która regularnie przybywała tutaj mimo przeszkód i przciwdziałań. Znajdywała ona tutaj oparcie i umocnienie w swej prawosławnej wierze, w swoich ojczystych tradycjach.

W historii monasteru były momenty trudne i tragiczne. Napadano na niego z bronią w rękach. Przy drodze do monasteru stawiano obce świątynie i odprawiano nabożeństwa, by odizolować ludność od wpływu monasteru. Pozbawiano monaster mienia, które otrzymywał w darze od ofiarnych wiernych, aby odebrać mu środki do życia. Wielokrotnie podejmowano dzialania w celu likwidacji monasteru i odebrania go prawosławnym, znaleziono nawet „świadków”, którzy wbrew faktom byli gotowi zaświadczyć, że nie był on prawosławnym. Były również okresy, gdy w monasterze pozostał jeden mnich. Były też święta ku czci św. Onufrego, gdy w monasterze zbierało się jedynie kilka osób, a były i takie, gdy wiernych i duchownych niepuszczała do monasteru policja.

Dzisiaj monaster św. Onufrego w Jabłecznej nadal służy Kościołowi prawosławnemu i wiernym. Pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków duchowych Podlasia, ale również całego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Polsce. Każdego roku przyjeżdżają tu, tak jak w przeszłości, tysiące pielgrzymów. Monaster pozostaje dziś jedną z nielicznych już wysp Prawosławia i ojczystej tradycji na Południowym Podlasiu. Samym swoim istnieniem świadczy o historii tej ziemi, wskazuje jej dawne tradycje duchowe. A przede wszystkim jest miejscem nieustannej modlitwy mnichów, miejscem napełnionym łaską i modlitwą, gdzie wielu odnajduje swoją drogę do Boga...

Преподобний Отче наш, Онуфрію, моли Бога за нас!

* * *

Jutro w ukraińskiej wersji bloga «Світло у темряві світить» zamieszczę także materiały w języku ukraińskim dotyczące święta:

- troparion, kondakion i Uwielbienie patrona monasteru św. Onufrego Wielkiego (w języku cerkiewno-słowiańskim i ukraińskim),

- czytanie Apostoła i Ewangelii,

- Żywot św. Onufrego Wielkiego,

- ciekawy materiał historyczny – artykuł o obchodach święta św. Onufrego Wielkiego w monasterze w Jabłecznej 90 lat temu...