Początek drogi do nowej epoki w historii Ukraińskiego Prawosławia

Analizując procesy, które obecnie – w ciągu ostatnich dwóch miesięcy – zachodzą w Ukraińskim Prawosławiu warto przypomnieć, od czego wszystko to zaczęło się... Mamy przecież do czynienia z sytuacją niezwykłą i nową, gdy kwestia przyszłości Prawosławia na Ukrainie (a dokładniej uzdrowienia życia cerkiewnego na Ukrainie i przyznania autokefalii dla Kościoła prawosławnego na Ukrainie) stały się jednym z kluczowych tematów w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, stały się również przedmiotem gorącej dyskusji i debaty w całym prawosławnym świecie...

Jeszcze dwa miesiące temu kwestia Ukraińskiego Prawosławia oczywiście pojawiła się, ale przeważnie była postrzegana jako „stabilna”, a istniejące problemy jako niemożliwe do szybkiego rozwiązania. Kwestia ta budziła niepokój i trwogę jedynie ludzi najbardziej zaangażowanych i świadomych jej znaczenia, podczas gdy inni, to znaczy przytłaczająca większość, postrzegali je według zasady: tak już jest...

W powszechnej percepcji prawie wszyscy jakby „przywykli” do istniejącej sytuacji, czyli do „stabilnego” już podziału, schizmy w Prawosławiu na Ukrainie, gdzie równolegle istnieją różne struktury cerkiewne, które nie tylko nie przebywają ze sobą we wspólnocie eucharystycznej, ale sobie wrogie. Z jednej strony istniej Ukraiński Kościół Prawosławny, który jest w jedności ze światowym Prawosławiem i który jest częścią Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Z drugiej strony istnieje Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego oraz Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny, który nie tylko nie są uznawane przez inne lokalne Kościoły prawosławne, ale również posiadają jedności eucharystycznej ze światowym Prawosławiem. Nie wspominam o innych mniejszych istniejących na terytorium Ukrainy strukturach, które nazywają się prawosławnymi.

Ten stan – nienormalny z perspektywy eklezjologii prawosławnej – istnieje już prawie trzy dekady. I w praktyce przez większość ludzi na Ukrainie postrzegany jest jako „oczywisty”, „normalny”. Takie postrzeganie sytuacji prowadzi do deformacji świadomości eklezjalnej nie tylko wśród wiernych, ale także wśród duchowieństwa i hierarchii. Równolegle przez lata rozwijał się proces marginalizacji Prawosławia w życiu społeczeństwa ukraińskiego. Wiele osób widziało zniekształcony obraz Kościoła prawosławnego, w ich percepcji w Prawosławiu centralnym i dominującym elementem stawały się konflikty i wrogość między ludźmi, którzy nazywają siebie prawosławni, nie zaś Dobra Nowina o Zmartwychwstałym Zbawicielu. Do tego dochodzil jeszcze złożony problem funkcjonowania Prawosławia w ukraińskiej przestrzeni kulturowej i stosunku do ukraińskiej tożsamości narodowej i państwa.

Właśnie dlatego tak nieoczekiwanym i kluczowym było to, co wydarzyło się po tegorocznym święcie Paschy. W wyniku tych wydarzeń kwestia uzdrowienia życia cerkiewnego na Ukrainie i przyznania autokefalii dla Kościoła prawosławnego na Ukrainie znowu znalazła się na agendzie w ukraińskim dyskursie publicznym, a także zaczęła być szeroko dyskutowana w świecie prawosławnym. Przypomnijmy więc, jak to było...

Na drugi dzień Paschy, czyli 9 kwietnia 2018 r., w Internecie pojawiły się informacje o niespodziewanym spotkaniu Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki z Jego Świątobliwością Bartłomiejem, arcybiskupem Konstantynopola – Nowego Rzymu i Patriarchy Ekumenicznego. W samej informacji nie było nic nadzwyczajnego, ponieważ nie po raz pierwszy prezydent Ukrainy spotkał się z Patriarchą Ekumenicznym...

http://www.president.gov.ua/news/prezident-ukrayini-proviv-zustrich-zi-vselenskim-patriarhom-46822

Wkrótce jednak okazało się, że treść i wyniki spotkania były niezwykłe. Interesujące było już to, że spotkanie trwało kilka godzin, co nie zostało powszechnie przyjętym dla oficjalnych spotkań, ale raczej wskazało, że było to spotkanie robocze mające na celu wypracowanie rozwiązania problemu. Okazało się, że tematem spotkania była kwestia nadania przez Patriarchat Ekumeniczny autokefalii Kościołowi prawosławnemu na Ukrainie. Po kilku dniach prezydent Ukrainy oświadczył: „Mogę ogłosić bardzo dobrą wiadomość, że w dniu dzisiejszym Ukraina jak nigdy dotąd jest blisko do powstania własnego autokefalicznego Lokalnego Kościoła Prawosławnego. Świadczy o tym nie tylko stanowisko Patriarchy Ekumenicznego, ale także członków Synodu". Na stronie internetowej Prezydenta podano również, że prezydent P. Poroszenko: „powiedział, że nie może obecnie ujawnić wszystkie szczegóły tego spotkania, ale istnieją absolutnie konieczne, kluczowe elementy, które mają umożliwić ten proces”.

http://www.president.gov.ua/news/prezident-ukrayina-yak-nikoli-blizko-do-poyavi-pomisnoyi-pra-47002

Wkrótce prezydent Ukrainy powiedział: „Kościół Konstantynopola był dla nas, jest i będzie Kościołem-Matką, do którego my, jego dzieci, zwracamy się o pomoc w przezwyciężaniu podziałów. A Jego Świątobliwość jest jedynym, który jest w stanie pomóc prawosławnym Ukrainy w uregulowaniu kanonicznego statusu Kościoła ukraińskiego w strukturach światowego Prawosławia”. W swoich wystąpieniach w połowie kwietnia prezydent Ukrainy P. Poroszenko akcentował, że ważne jest, byśmy „posiadali, jak większość w prawosławnym świecie, swój jedyny Kościół autokefaliczny”. Podkreślił, że Ukraina powinna mieć „Kościół, który będzie w eucharystycznej, modlitewnej jedności z innymi Kościołami lokalnymi, ale administracyjnie niezależny od jakiejkolwiek zagranicznej jurysdykcji cerkiewnej”. Prezydent zwracał uwagę, że w tej kwestii „należy opierać się na starej zasady kanonicznej: niechaj za podziałem społecznym i terytorialnym idzie podział spraw kościelnych [...]. I działamy dokładnie zgodnie z tą zasadą”. Głowa państwa ukraińskiego zauważył również: „Ukraina jako niezależne państwo, zgodnie  z tradycjami świata prawosławnego, nie tylko ma prawo, ale i obowiązek, aby stworzyć taki Kościół i zapewnię jego uznanie przez światowe Prawosławie”. Na oficjalnej stronie prezydenta podkreślono: „Prezydent Petro Poroszenko ma nadzieję, że decyzja w sprawie przyznania Tomosu o Jednym Lokalnym Kościele Ukraińskim przez patriarchę ekumenicznego Bartłomieja I będzie uchwalona do 1030. rocznicy Chrztu Rusi-Ukrainy”.

http://www.president.gov.ua/news/spodivayusya-sho-ce-rishennya-bude-prijnyato-do-1030-richchy-47006

Pierwszym krokiem w realizacji zarysowanego przez prezydenta scenariusza nadania autokefalii dla Kościoła prawosławnego na Ukrainie był list hierarchów cerkiewnych. Takie listy do Patriarchy Ekumenicznego w sprawie nadania autokefalii zostały podpisane przez wszystkich hierarchów dwóch Kościołów nie uznawanych przez Lokalne Kościoły prawosławne – Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego i Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Później okazało się, że list w sprawie autokefalii podpisało także około dziesięciu hierarchów Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, będącego w jurysdykcji Patriarchatu Moskiewskiego. Było to bardzo ważne, ponieważ dotychczas nie udało się znaleźć tak szerokiego i jednomyślnego poparcia ze strony hierarchii cerkiewnej na Ukrainie dla realnej drogi rozwiązania problemu podziału w Ukraińskim Prawosławiu i normalizację życia cerkiewnego na Ukrainie.

http://www.president.gov.ua/news/prezident-proviv-zustrich-z-predstoyatelyami-pravoslavnih-ce-47018

https://glavcom.ua/interviews/mitropolit-sofroniy-do-desyati-jepiskopiv-upc-mp-pidtrimuyut-zvernennya-do-konstantinopolya-pro-avtokefaliyu-497234.html

W połowie kwietnia został przygotowany oficjalny list Prezydenta Ukrainy do Patriarchy Ekumenicznego z prośbą o Tomos o autokefalii Kościoła prawosławnego Ukrainy. Jak mówił 19 kwietnia w swoim przemówieniu Prezydent Ukrainy: „I ten długo oczekiwany Tomos będzie nie tylko Triumfem Prawosławia, lecz także aktem odbudowy głębokiej historycznej sprawiedliwości. To właśnie z Konstantynopola spłynęło na naszą błogosławioną ziemię świetło wiary chrześcijańskiej ...”.

http://www.president.gov.ua/news/vistup-prezidenta-ukrayini-u-verhovnij-radi-shodo-zvernennya-47030

19 kwietnia w Radzie Najwyższej Ukrainy Prezydenta P. Poroszenko zaapelował do parlamentarzystów o poparcie jego listu do Patriarchy Ekumenicznego w kwestii autokefalii dla Kościoła prawosławnego na Ukrainie w formie specjalnej uchwały parlamentu. (Warto przypomnieć, że uchwałę w sprawie autokefalii Rada Najwyższa przyjęła wcześniej jeszcze w 2016 roku.) Ostatecznie Rada Najwyższa Ukrainy 19 kwietnia podjęła uchwałę „W sprawie poparcia listu Prezydenta Ukrainy do Patriarchy Ekumenicznego Bartłomieja o nadanie tomosu o autokefalii Kościoła prawosławnego na Ukrainie”, w które zapisano w szczególności: „Rada Najwyższa Ukrainy postanawia: 1. Poprzeć listm Prezydenta Ukrainy do Patriarchy Ekumenicznego Bartłomieja o nadanie Tomosu o autokefalii Kościoła prawosławnego na Ukrainie”. Za przyjęciem uchwały głosowało 268 parlamentarzystów, przeciw – 36, wstrzymało się – 3, nie głosowało - 27.

http://www.president.gov.ua/news/vistup-prezidenta-ukrayini-u-verhovnij-radi-shodo-zvernennya-47030

http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/2410-19

Wówczas nastąpiło zakończenie pierwszego etapu procesu zainicjowanego przez spotkanie Prezydenta Ukrainy z Patriarchą Ekumenicznym w drugi dzień Paschy. 20 kwietnia przedstawiciel Prezydenta Petra Poroszenko przekazał Jego Świątobliwości Patriarsze Ekumenicznemu Bartłomiejowi list Prezydenta Ukrainy z prośbą o wydanie Tomosu o autokefalii Kościoła prawosławnego na Ukrainie. Została także przekazana Patriarsze uchwała Rady Najwyższej Ukrainy o poparciu tego listu prezydenta Ukrainy oraz listy od hierarchów cerkiewnych o wydanie Tomosu o autokefalii Kościoła prawosławnego na Ukrainie. w ten sposób zostały spełnione wszystkie warunki określone przez Patriarchat Ekumeniczny, niezbędne dla rozpatrzenia przezeń tej kwestii.

Bardzo ważnym wydarzeniem stało się posiedzenie Świętego i Świątobliwego Synodu Patriarchatu Ekumenicznego w dniach 19-20 kwietnia 2018 roku, pod przewodnictwem Jego Świątobliwości Patriarchy Ekumenicznego Bartłomieja. Podczas spotkania przyjęto do rozpatrzenia list w sprawie autokefalii Kościoła prawosławnego na Ukrainie. W oficjalnym komunikacie na stronie internetowej Patriarchatu Ekumenicznego podkreślono: „ Zgodnie z Boskimi i Świętymi Kanonami, a także z wielowiekowym porządkiem kościelnym i Świętą Tradycją, Patriarchat Ekumeniczny jest zainteresowany zachowaniem ogólnoprawosławnej jedności i troszcząc się Kościoły prawosławne na całym świecie, a w szczególności Prawosławnego Narodu Ukraińskiego, który z Konstantynopola otrzymał zbawczą wiarę chrześcijańską i święty chrzest. W taki sposób, jako prawdziwy Kościół-Matka, rozpatrzył kwestię dotyczącą sytuacji cerkiewnej na Ukrainie, jak miało to miejsce podczas poprzednich sesji synodalnych, i otrzymawszy od władz cerkiewnych i świeckich, reprezentujących miliony ukraińskich prawosławnych, chrześcijan, list, w którym zwrócono się o nadanie autokefalii, postanowił ściśle komunikować się i koordynować ze swoimi siostrami – Kościołami prawosławnymi w tej sprawie”. Ta decyzja Świętego i Świątobliwego Synodu Patriarchatu Ekumenicznego było historycznym, ponieważ rozpoczęło formalny proces rozpatrywania kwestii ukraińskiej autokefalii. Tym aktem zakończył się pierwszy etap procesu historycznego.

http://www.ec-patr.org/docdisplay.php?lang=gr&id=2475&tla=gr

http://www.president.gov.ua/news/vselenskij-patriarhat-rozpochinaye-proceduri-neobhidni-dlya-47086

Nalęży mieć nadzieję, że to, co wydarzyło się w okresie od 9 do 20 kwietnia 2018 roku, stało się początkiem drogi do nowej epoki w historii Ukraińskiego Prawosławia... Należy oczekiwać, że proces ten doprowadzi nas do uzdrowienia sytuacji cerkiewnej na Ukrainie: z jednej strony, pozwoli wyleczyć ten nienormalny stan, gdy miliony ludzi, którzy wierzą w sposób prawosławny pozostają poza jednością ze światowym Prawosławiem; z drugiej strony doprowadzi do uregulowania statusu Ukraińskiego Prawosławia poprzez nadanie autokefalii, ponieważ Prawosławie na Ukrainie całkowicie spełnia wszystkie kryteria niezbędne dla niezależnego, autokefalicznego życia, co miałoby stworzyć Kościołowi prawosławnemu na Ukrainie lepsze warunki dla głoszenia Ewangelii – Dobrej Nowiny o zmartwychwstałym Chrystusie Zbawicielu.

Nam pozostaje tylko jedno: wznosić modlitwę do Boga za Kościół prawosławny na Ukrainie oraz zbawienie jego wiernych dzieci, oraz wierzyć, że Bóg poprowadzi te sprawy właściwą drogą...

Źródło zdjącia: president.gov.ua